Empèri Roman:

L'Empèri roman correspònd a una fasa de la civilizacion de la Roma antica caracterizada per una forma de govèrn autocratic. Succedís a la Republica romana vièlha de 500 ans (509 avans J.-C. – 27 av. J.-C.) aflaquida per lo conflicte entre Marius e Sylla e mai per la guèrra civila opausant Juli Cesar a Pompèa e Marcus Brutus. De datas nombrosas son prepausadas per mercar la transicion de la Republica a l'Empèri : a la nominacion de Cesar au títol de dictador perpetuau en 44 av. J.-C., o a la victòria d'Octava a la batalha d'Actium lo 2 de setembre en 31 av. J.-C., o encara quand lo Senat gratifica Octava dau títol d'August lo 16 de genier de 27 av. J.-C..

Lo tèrme latin d'Imperium Romanum, onte lo mot d'« Imperium » indica un territòri, correspònd a la part dau mond sota dominacion romana. Despuei lo temps d'August fins a la casuda de l'Empèri roman d'Occident, Roma domina tot a l'entorn de la mar Mediterranèa e la part occidentala d'Euròpa. L'espandida romana comença bèn avans l'institucion de l'Empèri e atenh son zenit sota l'emperaire Trajan amb la conquista de Dacia en l'an 106. A l'apogèu territoriau, l'Empèri contraròtla aproximativament una superfícia de 5 900 000 km² e còmpta 88 milions d'abitants. L'influénçia de Roma dins la cultura, lei lèis, la tecnologia, lei govèrns, leis arts, lo lengatge o la religion sus lei civilizacions seguentas perdura a l'ora d'ara.

Lo climax de la Roma antica se dedutz d'aquela mapa animada, a tot lo mens dau vejaire territoriau.

██ Republica romana

██ Empèri roman

██ Empèri roman d'Occident

██ Empèri roman d'Orient

La fin de l'Empèri roman es tradicionalament datada lo 4 de setembre de 476, quand lo darrier emperaire de l'Empèri roman d'Occident, Romulus Augustule es depausat per Odoacre e que seis egrègis son mandats a Bizanci, mercant la fin de la linha emperiala. Pasmens, Dioclecian, que se retira en 305 après J.-C. es lo darrier emperaire d'un empèri devesit que sa capitala es Roma. Après la division de l'empèri per Dioclecian, cada ensemble continua de lo dire l'« Empèri roman ». La part occidentala desenancèt e desapareguèt durant lei sègles V e VI. L'Empèri roman d'Orient, qu'adoptarà lo grèc per lenga oficiala, e que serà après mielhs conegut amb lo nom d'Empèri bizantin, presèrva lei tradicions legalas e culturalas gregas e mai d'elements ellenics e crestians ortodòxes durant un millenni suplementari, fins a la desfacha contra l'Empèri Otoman en 1453, a la casuda de Constantinòple.